कुलामानले फेरी विधुतमा जादुमय कार्य गर्दै, जनता हर्सित

बिकास
प्रकाशित मिति : शनिबार, साउन ११, २०७६

काठमाडौं : नेपाल विधुत प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशकमा कुलमान घिसिङ आएपछि लगातार नेपाली जनतालाई शुभ समाचार दिइरहका छन् । दैनिक १८ घण्टा लोडसेडिङको मार खेप्न बाध्य जनतालाई एकाएका सदाका लागी लोडसेडिङ हटाएर नेपालीको मनमनमा बास बसेका कुलमानले कुशल नेतृत्व दिएर जनताको स्यावासी पाएका छन् ।

तर उनलाई बदनामीत बनाउँन कतिपय राजनितिक नेतृत्वनै लागिरहेको पनि बुझिन्छ । यस बर्ष पनि कुलमान नेतृत्वको नेपाल विधुत प्राधिकरणले चमत्कारनै गरेको छ । कुलमान आफैँ फिल्डमा खटेर सामान्यता एक बर्षमा गर्न नसकिने भनिएका कामहरु गरिसकाएका छन् । कतिपयले आफैँ फिल्डमा उत्रिएर उनले दिएको निर्देशनलाई नकारात्मक रुपमा प्रचार गरे पनि अन्तत त्यसले सुखद परिणमा निकालेको छ । कुलमानले फेरी एकपटक आफुलाई प्रमाणित गरेका छन् ।

आर्थिक वर्ष २०७५(७६मा मात्रै ३० वटा नयाँ सवस्टेसन निर्माण सकिएका छन् । नेपालको इतिहासमा एकै आर्थिक वर्षमा यति धेरै क्षमताको सवस्टेसन एक वर्षमै निर्माण सकिएको पहिलोपटक भएको प्राधिकरण बताउँछ ।

एक वर्षको बीचमा प्राधिकरणले ७०७।५ एमभीए क्षमताको सवस्टेसन निर्माण गरेको छ । यसअनुसार नयाँ सबस्टेशनबाट मात्रै ७०७ मेगावाट बिजुली आपूर्ति गर्न सकिन्छ । यो वर्ष २२० केभी क्षमता ९३३० एमभीएको ढल्केबर सवस्टेसन चार्ज हुँदा १३२ केभीका ८ वटा सवस्टेसन तयार भए । जसको क्षमता २५९ एमभीए छ । त्यसैगरी यो वर्ष ३३ केभीका २१ वटा सवस्टेन बने, जसको कुल क्षमता १२८ एमभीए छ ।

यसै वर्ष प्राधिकरणले ४४४।३५ एमभीए क्षमताका २९ वटा सवस्टेसनको क्षमता विस्तार गर्‍यो, जसमा १३२ केभीका ३ वटा, ६६ केभीका ३३ वटा र ३३ केभीका २३ वटा सवस्टेसन छन् । यो वर्ष १२ वर्षदेखि रुग्ण भएर बसेका सबस्टेशनहरुले पनि पूर्णता पाए । यो वर्ष थप साढे ११ सय मेगावट विजुली आपूर्ति गर्न सकिने गरी सबस्टेशनको क्षमता थप भएको छ । जुन, अहिले नेपालमा पिक समयमा माग हुने बराबरको बिजुली हो ।

चालु आर्थिक वर्षमा झापामा घैलाडुब्बा, तनहुँको मार्कीचोक, रोल्पाको होलेरी, सल्यानको शित्तलपाटी, जाजरकोटको कुदु, प्यूठानको दम्ती, कैलालीको हसुलिया लगायतका सवस्टेसन सञ्चालनमा आए ।

प्राधिकरणले विद्युतको पहुँच बढाउन गुणस्तरीय तथा विश्वसनीय विद्युत् आपूर्तिका लागि मुलुकभर नै नयाँ सवस्टेसन निर्माण र वितरण प्रणाली सुदृढीकरण तथा विस्तारलाई अभियानकै रुपमा चलाइरहेको कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङले बताए ।सरकारले सञ्चालनमा रहेका र आगामी दिनमा खुल्ने औद्योगिक क्षेत्र तथा करिडोरका लागि नियमित विद्युत आपूर्तिका लागि उच्च क्षमताका प्रसारण लाइन बनाउने नीति लिएको छ । यसका लागि प्राधिकरणले सवस्टेसनको क्षमता स्तरोन्नति तथा सुदृढीकरण गर्ने, नयाँ प्रसारण लाइन तथा सवस्टेसन बनाउनेलगायतका काम गरिरहेको उनको भनाइ छ ।

लोडसेडिङ अन्त्य भएपनि हाल विद्युत आपूर्ति र वितरणको गुणस्तर कमजोर छ । त्यसैलाई सुधार्ने गरी हाल प्राधिकरणले देशभर सवस्टेसनहरु थप्ने र क्षमता विस्तार गर्ने काम तीव्र पारेको घिसिङ बताउँछन् ।

विशेषगरी विजुली झ्याप्प /झ्याप्प गएर पटक/पटक ट्रिपिङ हुने समस्या समाधानका लागि प्राधिकरणले देशभर सवस्टेसन निर्माण र स्तरोन्नति गर्ने काम गरिरहेको छ ।

प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक घिसिङ विजुली आपूर्तिलाई विश्वसनीय बनाउन र विद्युतीय दुर्घटनाको जोखिम घटाउन सवस्टेसनको निर्माणलाई तीव्रता दिइएको बताउँछन् ।

देशभर नयाँ सवस्टेसन

प्राधिकरणले गत वर्ष नै मुजफ्फरपुर ढल्केबर प्रसारणलाइन क्षमता विस्तार अन्तरगत नेपालतर्फको नयाँ सवस्टेसनको निर्माण सकायो । २ सय २० केभी सवस्टेसनको निर्माणमा संलग्न सेन्ट्रल चाइना पावर ग्रीड ९सीसीपीजी०ले ढिलाइ गरेपछि गत असोजमा ३० करोड जरिवाना गरेर ठेक्का तोडिएको थियो ।

विभिन्न अन्योलहरु चिर्दै भारतीय टेलमोस इलेक्ट्रोनिक्सले यो महत्वपूर्ण सवस्टेसन निर्माण सकायो । हाल हिउँदयाममा यो सवस्टेसनमार्फत भारतबाट २ सय मेगावाटसम्म विजुली आयात गर्न सकिएको छ । ०७२ सालमा सम्पन्न गर्नुपर्ने सवस्टेसन ठेकेदार कम्पनी र त्यतिबेला प्राधिकरणको उच्च नेतृत्वको लापरवाहीका कारण तोकिएको समयमा पूरा हुन सकेको थिएन ।

यो वर्ष विजुली आयात लक्षित र आयोजना केन्द्रित सवस्टेसन मात्रै बनेनन् । जनताको घरमा जाने विजुलीको वितरण व्यवस्थापन गर्न थुप्रै सवस्टेसनहरु पनि थप भए । दार्चुलामा सवस्टेसन तयार भएलगत्तै पहिलोपटक जिल्ला राष्ट्रिय प्रसारणमा जोडियो । त्यसअघि सिंगो दार्चुला भारतबाट आउने विजुलीमा निर्भर थियो ।

यस्तै डडेलधुराको स्याउलेमा १३२ ३३ केभी सवस्टेसन यसै वर्षबाट चल्यो । ७ नम्बर प्रदेशका पहाडी जिल्लामा विद्युत आपूर्तिलाई नियमित र भरपर्दो बनाउन यसले सघाएको छ ।यो सवस्टेसन बनेपछि ७ नम्बर प्रदेशका पहाडी जिल्लामा निर्माण हुने जलविद्युत आयोजनाका विद्युत राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीमा प्रवाह गराउन पूर्वाधार पनि तयार भएको छ ।

दार्चुलास्थित ३० मेगावाटको चमेलिया जलविद्युत आयोजनाको विद्युत स्याउलेबाटै डडेल्धुरा, दार्चुला, डोटी, बैतडी र अछाममा बितरण सुरु भएको छ । नेपाल विद्युत प्राधिकरणले यसअघि चमेलियाको विद्युत दार्चुलाको बलाँचबाट १३१ किलोमिटर १३२ केभी प्रसारण लाइनमार्फत कैलालीको अत्तरिया पुर्‍याई फेरि ३३ केभीमार्फत ती जिल्लामा आपूर्ति गर्दै आएको थियो । यसका कारण लामो प्रसारण प्रणालीले गर्दा भइरहेको प्राविधिक चुहावट रोकिएको प्राधिकरणको दाबी छ ।

प्राधिकरणले डडेलधुराबाट बैतडी हुँदै दार्चुलासम्म र डडेलधुराबाट दिपायल हुँदै अछामसम्म विद्युत आपूर्ति गर्दै आएको छ ।गत वर्ष नै झापाको सुरुङ्गास्थित घैलाडुब्बा सवस्टेसन सञ्चालनमा आयो । यो सवस्टेसन घैलाडुब्बा, कुमारथोक, राजगढलगायतका स्थानमा विद्युत आपूर्तिलाई व्यवस्थित, भरपर्दो र प्रभावकारी बनाउन निर्माण गरिएको हो ।

नेपाल सरकार, नेपाल विद्युत प्राधिकरणको लगानी र एसियाली विकास बैंकको सहुलितपूर्ण ऋणमा निर्माण भएको ३३(११ केभी घैलाडुब्बा सवस्टेसन सञ्चालनमा आएपछि लामो दुरी र ओभरलोडिङका कारणले पटक९पटक लाइन ट्रिप हुने र लाइन हुँदा पनि कम भोल्टेजका कारण त्यस क्षेत्रमा बत्ती, पंखा, मोटरलगायतका विद्युतीय उपकरण नचल्ने समस्या समाधान भएको छ ।

यसै वर्षबाट रोल्पाको होलेरी सवस्टेसन सञ्चालनमा आएका छन् । सरकार र नेपाल विद्युत प्राधिकरणको लगानीमा रोल्पाको रुन्टीगढी गाउँपालिकामा निर्माण भएको ३३(११ केभी होलेरी सवस्टेसनले पनि काम थालेको छ ।

प्राधिकरणले होलेरी सवस्टेसन निर्माणका लागि २०६४ को असारमा ठेक्का सम्झौता गरेको थियो । तर ठेकेदारको कमजोर कार्यसम्पादनका कारण सवस्टेसन निर्माण अलपत्र परेको थियो ।

आफ्नो गृह जिल्लाकै सवस्टेसन ठेक्का लगाएर अलपत्र पारेपछि ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्री वर्षमान पुनले यसमा विशेष चासो दिँदै निर्माण जतिसक्दो छिट्टो सम्पन्न गर्न प्राधिकरणलाई पटक/पटक निर्देशन दिएका थिए ।

सवस्टेसनबाट रोल्पाको पश्चिम दक्षिण भेगमा पर्ने रुन्टीगढी र त्रिवेणी गाउँपालिकाका करिब ५० हजार जनसंख्या लाभान्वित भएको प्राधिकरण नेपालगञ्ज क्षेत्रीय कार्यालयले जनाएको छ । अब त्यस क्षेत्रमा कसैले उद्योग स्थापना गर्न चाहेमा विद्युत आपूर्ति दिन सकिने अवस्था बनेको छ ।

कपिलवस्तुको महाराजगञ्ज सवस्टेसनले पनि गत वर्षबाट सेवा दिन थाल्यो । ३३/११ केभी सवस्टेसनबाट विद्युत वितरण सुरु भएपछि उपभोक्ताले अविछिन्न रुपमा गुणस्तरीय विद्युत् सेवा उपभोग गर्न पाएका छन् ।

तनहुँको मार्कीचोकमा निर्माण भएको १३२/३३ केभी सवस्टेसन पनि यो वर्षको अर्को सम्पन्न भएको विद्युतीय पूर्वाधार हो । सवस्टेसन सञ्चालनमा आएसँगै गोरखामा रहेको भोल्टेज ड्रप, पटकपटक लाइन ट्रिप हुने, भोल्टेज नहुने लगायतका समस्यामा कमी अएको दावी प्राधिकरणको छ ।

यसअघि दमौली(डुम्रे(आँबुखैरेनी हुँदै ३३ केभी लाइनबाट गोरखामा विद्युत् आपूर्ति भइरहेको थियो, लामो दूरीबाट विद्युत आपूर्ति हुँदा धेरै समस्या थियो, हाल मार्कीचोक सवस्टेसनबाट आँबुखैरेनी हुँदै गोरखातर्फ विद्युत् जान्छ । जसबाट ३३ केभी लाइनको दुरी कम हुँदा प्रणालीको चुहावट चुहावट घटेको र भोल्टेज ड्रप तथा ट्रिपिङमा सुधार आएको प्राधिकरण बताउँछ ।

मार्कीचोक सवस्टेसनबाट १३२ केभी लाइनलाई मार्फत प्रवाह हुने विद्युतलाई निर्माणाधीन मस्र्याङदी(मातातीर्थ २२० केभी प्रसारण लाइन आयोजनाको १३२/२२० केभी सवस्टेसनमार्फत २२० केभीमा स्टेप अप गरी काठमाडौंमा पनि विद्युत ल्याउन सकिन्छ ।

बर्दियाको राजापुर क्षेत्रको विद्युत आपूर्ति पनि हाल सुधारिएको छ, राजापुरमा पनि केही महिनाअघि मात्रै सवस्टेसन सञ्चालनमा आएको थियो ।

नेपाल सरकार र नेपाल विद्युत प्राधिकरणको ९ करोड ३६ लाख रुपैयाँ लगानीमा निर्माण भएको ३३/११ किलोभोल्ट ९केभी० राजापुर सवस्टेसनबाट करिब २० हजार ग्राहकले गुणस्तरीय र विश्वसनीय विद्युत् प्रयोग गर्न पाएको प्राकिरणको तथ्यांकमा उल्लेख छ ।

पहिले राजापुर क्षेत्रमा टिकापुरबाट ११ केभी लाइनबाट विद्युत् आपूर्ति गरिएको थियो । लामो दूरीबाट लाइन लगिएकाले भोल्टेज ड्रप हुने, पटकपटक लाइन ट्रिप हुने लगायतका समस्या थिए । हाल टिकापुरबाट ३३ केभीबाट राजापुर सवस्टेसन विद्युत जान्छ, त्यसपछि मात्रै ११ केभीबाट वितरण गरिने हुँदा भोल्टेज सुधार भएको प्राधिकरणको नेपालगञ्ज क्षेत्रीय कार्यालयले जनाएको छ ।

सप्तरीको विद्युत् आपूर्तिलाई नयाँ १३२(३३ केभी सब स्टेसनले सुधार गरेको छ । ३६ करोड रुपैयाँ लगानीमा गत वर्ष नै निर्माण सम्पन्न भएको रुपनी सवस्टेसनले पूर्व(पश्चिम १३२ केभी राष्ट्रिय प्रसारण प्रणालीबाट प्रवाह भएको विद्युतलाई सप्तरीमा आपूर्ति गर्छ ।

यसअघि सिराहाको लहानबाट करिब २५ किलोमिटर ३३ केभी लाइनमार्फत विद्युत् ल्याएर रुपनीमा रहेको ३३(११ केभी सवस्टेसनबाट सम्तरी विभिन्न ठाउँमा आपूर्ति भइरहेको थियो, लामो दूरीका कारण आपूर्ति विश्वसनीय नभएपछि नयाँ सवस्टेसन सञ्चालनमा ल्याइएको हो । रुपनी सवस्टेसनबाट ५ वटा फिडरमार्फत सप्तरीका राजविराज, बलरदा, बरसाइनलगायतका क्षेत्रमा विद्युत आपूर्ति गरिएको छ ।

रोल्पाको कोइलाचौरमा निर्माण भएको ३३(११ केभी सवस्टेसनले गत वर्ष नै सेवा सुरुवात गर्‍यो । रोल्पा र सल्यानको विद्युत् आपूर्तिलाई विश्वसनीय र गुणस्तरीय बनाउन यसले सघाएको छ ।

यो सवस्टेसनबाट तीन वटा ११ केभी फिडरमार्फत रोल्पाको त्रिवेणी गाउँपालिका, कोइलाचौर, जुँगार, सिम्पानी, पाखापानी, जिनाबांग, बुढागाउँ र सल्यानको उत्तरपूर्वी भेगमा विद्युत् आपूर्ति गरिन्छ ।

यसबाट करिब ३० हजार जनता लाभान्वित भएको प्राधिकरणको दावी छ । यसमा दाङको तुलसीपुरबाट करिब २० किलोमिटर ३३ केभी प्रसारण लाइनबाट कोइलाचौर सवस्टेसनमा विद्युत आपूर्ति गरिएको छ ।

बाँकेको धामपुरमा निर्माण भएको ३३(११ केभी सवस्टेसन पनि नयाँ हो । प्राधिकरणले २०६७ को जेठबाट धामपुर सवस्टेसन निर्माण सुरु गरेको थियो । ठेक्कापट्टा लगाएर ठेकेदारको कमजोर कार्यसम्पादनलगायतका समस्या झेल्दै १०(११ वर्षदेखि अलपत्र पारिएको रुग्ण सवस्टेसन निकै जोडबलपछि गत वर्ष नै सञ्चालनमा आएको हो ।

धामपुर सवस्टेसनबाट बाँकेको राप्ती सोनारी र नरैनापुर गाउँपालिका करिब ९५ हजार जनता गत वर्षबाट नै लभान्वित भए । सवस्टेसनबाट ११ केभीका ४ वटा फिडर निकाली दुई गाउँपालिकाका सम्पूर्ण क्षेत्रमा विद्युतीकरण गरिएको छ ।

सप्तरीको बोदेबर्साइन सवस्टेसनबाट पनि गत वर्षमै सेवा सुरु भएको छ । यो नबन्दासम्म सप्तरीको दक्षिण९पश्चिम क्षेत्रका उपभोक्ताले कम भोल्टेजका कारण पानी तान्ने मोटर चलाउन नपाउने, बत्ती नबल्ने लगायतका समस्या झेल्दै आएका थिए ।

आधुनिक बन्दै सवस्टेसन

निर्माण तीव्र पारेको प्राधिकरणले सव (स्टेसन र ट्रान्सर्फमरहरुमा पनि स्मार्ट प्रणाली जडान गर्न थालेको छ । प्राधिकरणको ऊर्जा दक्षता विभागले देशभरका सवस्टेसन र ठूला ट्रान्सर्फमरहरुमा स्मार्ट सिस्टम जडान गर्न लागेको हो ।

सवस्टेसनलाई अनलाइन सिस्टमबाटै कन्ट्रोल गर्न सकिने गरी प्रविधिको विकास गर्नेसहित विविध परीक्षण गर्ने काममा प्राधिकरण लागेको छ । पहिलो चरणमा काठमाडौंका ५ वटा साना सवस्टेसनमा यो प्रणालीको सफ्टवेयर जडान गरेर विभिन्न प्राविधिक परीक्षण चलिहेको विभागका सहायक प्रवन्धक सागरमणि ज्ञवालीले बताए । उनका अनुसार यो प्रणाली सफल भए देशभरका सवस्टेसनमा जडान गर्ने योजना छ ।

सवस्टेसनहरुको सिस्टमलाई विश्वसनीय बनाउन र त्यसका तथ्यांकहरुलाई अनलाइनबाटै हेर्ने तथा प्रणालीलाई सञ्चालन गर्नेसम्मको कामको लागि यो प्रविधि उपयोग गरिने छ ।

एक अध्ययनअनुसार देशमा आवश्यक प्रसारणलाइन तथा सवस्टेसन निर्माणको लागि झन्डै ७ खर्ब बराबर रकम आवश्यक छ । राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीले तयार पारेको प्रसारणलाइनको गुरुयोजनामा आगामी २० वर्षमा प्रसारणलाइन निर्माणका लागि ७ खर्ब बराबरको रकम आवश्यक रहेको उल्लेख छ । गुरुयोजनाका अनुसार २० वर्षमा ट्रान्समिसन लाइनमा मात्रै ३ खर्ब बराबरको लगानी आवश्यक देखिन्छ । सवस्टेसनमा भने २ खर्ब २६ अर्ब बराबरको रकम आवश्यक छ ।

आगामी २० वर्षमा १ सय ३२ केभीको प्रसारणलाइन २ हजार ५ सय १५ किलोमिटर निर्माण गर्नुपर्ने देखिन्छ । त्यसैगरी २ सय २० केभी प्रसारणलाइन १ हजार १ सय ६० किलोमिटर निर्माण गर्नुपर्ने र ४ सय केभी प्रसारणलाइन भने ३ हजार १ सय ९२ किलोमिटर निर्माण गर्नुपर्ने देखिन्छ ।सरकार अहिले १० वर्षमा १५ हजार मेगावाट बराबरको जलविद्युत आयोजना बनाउने योजनामा छ । त्यस्ता आयोजनाबाट उत्पादित बिजुलीलाई अन्य मुलुकमा निर्यातसँगै देशका विभिन्न भागमा विद्युत प्रसारण गर्नका लागि प्रसारणलाइनसँगै सवस्टेसन निर्माण गर्नुपर्छ ।